۰۲۱۶۲۹۹۹۰۶۶
اعتماد به نفس یکی از مهم‌ترین ویژگی‌هایی است که به کودک کمک می‌کند خودش را باور داشته باشد، از تجربه‌های جدید نترسد و برای رسیدن به خواسته‌هایش تلاش کند.
کودکی که اعتماد به نفس مناسبی دارد، می‌تواند راحت‌تر با دیگران ارتباط برقرار کند، اشتباهاتش را بپذیرد و برای حل مشکلات راه‌حل پیدا کند.
اما اعتماد به نفس از بدو تولد به شکل کامل وجود ندارد. این ویژگی به تدریج و تحت تأثیر رفتار والدین، تجربه‌های روزمره و برخورد اطرافیان شکل می‌گیرد.
نکته مهم این است که برای تقویت اعتماد به نفس کودک، نباید او را مجبور کنیم شبیه دیگران رفتار کند. باید به او فرصت بدهیم توانایی‌های خودش را کشف کند.
در این مقاله مرکز مشاوره هم اندیشان، ۱۵ راهکار کاربردی برای افزایش اعتماد به نفس در کودکان معرفی می‌کنیم. این روش‌ها به شما کمک می‌کنند فرزندی مستقل‌تر، مسئولیت‌پذیرتر و باخودباوری بیشتر تربیت کنید.
چرا بعضی از کودکان اعتماد به نفس پایینی دارند؟
اعتماد به نفس کودکان تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد. رفتار والدین، فضای خانواده، تجربه‌های مدرسه و ارتباط با دوستان در شکل‌گیری این ویژگی نقش دارند.
برخی از دلایل کاهش اعتماد به نفس در کودکان عبارت‌اند از:
🔴 سرزنش و انتقاد مداوم والدین
🔴 مقایسه شدن با کودکان دیگر
🔴 ترس از شکست و اشتباه کردن
🔴 نادیده گرفته شدن احساسات کودک
🔴 انتظارات غیرواقع‌بینانه والدین
🔴 تجربه تمسخر یا طرد شدن توسط همسالان
🔴 حمایت بیش از اندازه و محدود کردن استقلال کودک
🔴 نادیده گرفتن توانایی‌ها و موفقیت‌های کوچک
البته همه کودکان به یک شکل واکنش نشان نمی‌دهند. ویژگی‌های شخصیتی و میزان حساسیت عاطفی آن‌ها نیز در این موضوع مؤثر است.
چگونه اعتماد به نفس کودکان را افزایش دهیم؟
افزایش اعتماد به نفس کودک با جملات تشویقی به تنهایی اتفاق نمی‌افتد. کودک باید در زندگی روزمره فرصت تجربه کردن، تصمیم گرفتن، اشتباه کردن و موفق شدن داشته باشد.
در ادامه، ۱۵ روش ساده و کاربردی را بررسی می‌کنیم که می‌توانید در خانه از آن‌ها استفاده کنید.
۱. به کودک کمک کنید ویژگی‌های شخصیتی خود را بشناسد
بعضی کودکان تصور می‌کنند چون مانند دوستانشان پرحرف، اجتماعی یا جسور نیستند، مشکلی دارند. این تصور می‌تواند اعتماد به نفس آن‌ها را کاهش دهد.
به فرزندتان توضیح دهید که همه افراد ویژگی‌های متفاوتی دارند. بعضی‌ها اجتماعی‌ترند و بعضی‌ها ترجیح می‌دهند ابتدا محیط را بررسی کنند و بعد وارد جمع شوند.
برای مثال، اگر فرزندتان خجالتی است، به او نگویید: «چرا مثل بقیه بچه‌ها نیستی؟»
به‌جای آن بگویید:
- «تو شنونده خیلی خوبی هستی.»
- «لازم نیست برای دوست داشتنی بودن شبیه دیگران باشی.»
- «می‌توانی کم‌کم با آدم‌های جدید آشنا شوی.»
وقتی کودک ویژگی‌های خودش را بپذیرد، کمتر خودش را با دیگران مقایسه می‌کند.
۲. نقاط قوت کودک را ببینید و تلاش‌هایش را تشویق کنید
بسیاری از والدین بیشتر به اشتباهات فرزندشان توجه می‌کنند. مدام به او می‌گویند چه کاری را درست انجام نداده است.
این رفتار باعث می‌شود کودک نقاط قوت خود را کمتر ببیند.
بهتر است به علاقه‌ها و توانایی‌های فرزندتان توجه کنید.
برای مثال:
- اگر نقاشی را دوست دارد، خلاقیت او را تشویق کنید.
- اگر به حل پازل علاقه دارد، دقت و قدرت حل مسئله او را ببینید.
- اگر در بازی‌های گروهی شرکت می‌کند، همکاری او را تحسین کنید.
- اگر برای یادگیری یک مهارت تلاش می‌کند، پشتکارش را ببینید.
⭐ نکته مهم: به جای تعریف کلی، درباره رفتار مشخص کودک صحبت کنید. مثلاً بگویید: «دیدم برای کامل کردن این نقاشی چقدر وقت گذاشتی.»
۳. یک جعبه موفقیت برای کودک درست کنید
بعضی کودکان خیلی زود موفقیت‌های خود را فراموش می‌کنند. آن‌ها بیشتر به اشتباهاتشان توجه دارند.
برای حل این مشکل می‌توانید یک جعبه موفقیت درست کنید.
یک جعبه کفش بردارید و از فرزندتان بخواهید آن را تزئین کند. سپس موارد زیر را داخل آن قرار دهید:
- نقاشی‌هایی که به آن‌ها افتخار می‌کند.
- گواهی‌ها و تقدیرنامه‌ها.
- عکس فعالیت‌های موفق.
- یادداشت‌هایی درباره مهارت‌های جدیدی که یاد گرفته است.
- نوشته‌هایی درباره کارهایی که با وجود ترس انجام داده است.
هر چند وقت یک بار جعبه را با هم باز کنید. درباره پیشرفت‌های کودک صحبت کنید.
این کار به او یادآوری می‌کند که توانایی یادگیری و پیشرفت دارد.
۴. بدون تحقیر و سرزنش، برای کودک حد و مرز تعیین کنید
اگر کودک اشتباهی انجام داد، شخصیتش را زیر سؤال نبرید.
مثلاً به جای گفتن «تو همیشه بی دقتی»، بگویید: «این بار وسایلت را جمع نکردی. بیا با هم راهی پیدا کنیم که دفعه بعد یادت نرود.»
برای اصلاح رفتار کودک:
- درباره رفتار اشتباه صحبت کنید، نه شخصیت او.
- قوانین خانه را روشن و قابل فهم بیان کنید.
- از تهدید و تحقیر استفاده نکنید.
- به کودک فرصت جبران بدهید.
- بعد از اختلاف، رابطه عاطفی خود را ترمیم کنید.
کودک باید بداند اشتباه کردن به معنای بی ارزش بودن او نیست.
۵. با بازی و ارتباط عاطفی، احساس توانمندی کودک را تقویت کنید
بازی فقط وسیله سرگرمی نیست. کودک از طریق بازی مهارت‌های مختلفی یاد می‌گیرد.
بازی‌های نقش آفرینی، پازل، ساخت کاردستی و بازی‌های گروهی فرصت خوبی برای تجربه موفقیت هستند.
همچنین زمانی را به بازی دونفره با فرزندتان اختصاص دهید. اجازه دهید او هم بازی را انتخاب کند و درباره قوانین آن نظر بدهد.
این کار به کودک نشان می‌دهد که نظر و انتخاب او اهمیت دارد.
۶. به کودک اجازه دهید کارهای متناسب با سنش را خودش انجام دهد
یکی از مهم‌ترین روش‌های افزایش اعتماد به نفس در کودکان، تقویت استقلال آن‌هاست.
وقتی والدین تمام کارهای کودک را انجام می‌دهند، فرصت تجربه توانایی‌هایش را از او می‌گیرند.
به فرزندتان اجازه دهید بعضی کارها را خودش انجام دهد.
برای مثال:
- لباس‌هایش را انتخاب کند.
- کیف مدرسه‌اش را آماده کند.
- اسباب بازی‌هایش را مرتب کند.
- غذای ساده‌ای را با نظارت شما آماده کند.
- وسایل شخصی‌اش را در جای مناسب قرار دهد.
ممکن است در ابتدا کارها را آهسته یا ناقص انجام دهد. عجله نکنید و سریع جای او را نگیرید.
وقتی کودک می‌بیند می‌تواند از پس کارهایش بربیاید، بیشتر به توانایی‌های خود اعتماد می‌کند.
۷. تلاش کودک را بیشتر از نتیجه تشویق کنید
بعضی والدین فقط زمانی فرزندشان را تشویق می‌کنند که نمره عالی بگیرد یا در مسابقه برنده شود.
اما این کار ممکن است باعث شود کودک ارزش خودش را به نتیجه فعالیت‌هایش وابسته کند.
بهتر است تلاش و پیشرفت او را هم ببینید.
مثلاً اگر فرزندتان برای امتحان درس خوانده اما نمره دلخواهش را نگرفته است، به‌جای سرزنش بگویید:
«می‌دانم برای این امتحان وقت گذاشتی. بیا ببینیم کدام قسمت‌ها را می‌توانیم بهتر کنیم.»
این نوع برخورد به کودک یاد می‌دهد که شکست پایان راه نیست و با تمرین می‌تواند پیشرفت کند.
۸. در تشویق کردن صادق باشید
تعریف و تمجید بیش از اندازه همیشه مفید نیست.
اگر کودک بداند کاری را درست انجام نداده، اما شما مرتب بگویید «عالی بودی»، ممکن است حرفتان را جدی نگیرد.
بهتر است واقع‌بینانه تشویق کنید.
مثلاً بگویید:
«امروز بهترین بازی‌ات نبود، اما خوشحالم که تا آخر ادامه دادی و تسلیم نشدی.»
این جمله هم تلاش کودک را می‌بیند و هم واقعیت را پنهان نمی‌کند.
۹. خودتان الگوی اعتماد به نفس باشید
کودکان رفتار والدین را با دقت مشاهده می‌کنند.
اگر همیشه خودتان را سرزنش کنید یا از اشتباه کردن بترسید، ممکن است فرزندتان همین رفتار را یاد بگیرد.
برای تقویت اعتماد به نفس کودک، ابتدا به رفتار خودتان توجه کنید.
برای مثال:
- وقتی اشتباه می‌کنید، آرامش خود را حفظ کنید.
- درباره شکست‌های خود با دید یادگیری صحبت کنید.
- برای انجام کارهای جدید تلاش کنید.
- از بیان نظرات خود نترسید.
- به‌جای شکایت مداوم، برای حل مشکلات اقدام کنید.
وقتی کودک می‌بیند والدینش نیز اشتباه می‌کنند و دوباره تلاش می‌کنند، یاد می‌گیرد که لازم نیست همیشه بی‌نقص باشد.
۱۰. از انتقادهای منفی و برچسب زدن به کودک خودداری کنید
جملاتی که کودک مرتب از والدین می‌شنود، بر تصویر ذهنی او از خودش تأثیر می‌گذارند.
عبارت‌هایی مانند «تنبل هستی»، «دست‌وپاچلفتی هستی» یا «هیچ کاری را درست انجام نمی‌دهی» می‌توانند به خودباوری کودک آسیب بزنند.
به جای برچسب زدن، رفتار مشخص را اصلاح کنید.
۱۱. هر روز درباره اتفاقات خوب روز با کودک صحبت کنید
بعضی کودکان بیشتر به اتفاقات ناخوشایند توجه می‌کنند.
مثلاً اگر در امتحان یک سؤال را اشتباه پاسخ دهند، ممکن است تمام روز خود را بد بدانند.
برای تغییر این عادت، هر شب قبل از خواب یک تمرین ساده انجام دهید.
از کودک بخواهید سه اتفاق خوب روزش را بیان کند.
مثلاً:
- امروز با دوستم بازی کردم.
- معلم از نقاشی‌ام تعریف کرد.
- توانستم مسئله‌ای را خودم حل کنم.
شما هم سه اتفاق خوب روز خودتان را بگویید.
این تمرین به کودک کمک می‌کند فقط روی اشتباهات تمرکز نکند و موفقیت‌های کوچک خود را هم ببیند.
۱۲. به کودک فرصت تصمیم‌گیری بدهید
اگر والدین همیشه برای کودک تصمیم بگیرند، او فرصت یادگیری انتخاب و پذیرش مسئولیت را از دست می‌دهد.
برای تقویت اعتماد به نفس، انتخاب‌های ساده و متناسب با سن او را به خودش بسپارید.
مثلاً از او بپرسید:
- دوست داری کدام لباس را بپوشی؟
- ترجیح می‌دهی اول تکالیفت را انجام دهی یا اتاقت را مرتب کنی؟
- برای آخر هفته چه بازی‌ای را انتخاب می‌کنی؟
- دوست داری کدام کتاب را بخوانیم؟
البته بهتر است گزینه‌ها محدود و مناسب شرایط باشند.
وقتی کودک نتیجه انتخاب‌های خود را تجربه می‌کند، به تدریج قدرت تصمیم‌گیری و مسئولیت‌پذیری او بیشتر می‌شود.
۱۳. به کودک کمک کنید دوستان مناسبی پیدا کند
ارتباط با دوستان می‌تواند تأثیر زیادی بر اعتماد به نفس کودکان داشته باشد.
کودکی که در جمع دوستانش پذیرفته می‌شود، معمولاً احساس امنیت و تعلق بیشتری دارد.
در مقابل، تمسخر، تحقیر و طرد شدن ممکن است او را نسبت به خودش دچار تردید کند.
به فرزندتان یاد بدهید دوست خوب کسی است که:
- به احساسات دیگران احترام می‌گذارد.
- او را به خاطر تفاوت‌هایش مسخره نمی‌کند.
- در زمان ناراحتی کنارش می‌ماند.
- برای انتخاب‌هایش احترام قائل است.
- او را مجبور به انجام کارهای اشتباه نمی‌کند.
همچنین به کودک یاد بدهید خودش هم دوست خوبی باشد و با دیگران محترمانه رفتار کند.
۱۴. به کودک فرصت کمک کردن و مفید بودن بدهید
کودکان زمانی که متوجه می‌شوند کارهایشان برای دیگران اهمیت دارد، احساس ارزشمندی بیشتری می‌کنند.
برای این منظور، مسئولیت‌های کوچک خانوادگی به او بسپارید.
برای مثال:
- در چیدن میز غذا کمک کند.
- به خواهر یا برادرش در یک کار ساده کمک کند.
- از گیاهان خانه مراقبت کند.
- در مرتب کردن وسایل مشترک مشارکت داشته باشد.
- برای خوشحال کردن یکی از اعضای خانواده کاری انجام دهد.
بعد از انجام کار، به او نشان دهید کمکش چه تأثیری داشته است.
مثلاً بگویید: «کمک تو باعث شد کارها زودتر تمام شود. ممنون که مسئولیت‌پذیر بودی.»
۱۵. کودک را به تجربه فعالیت‌های جدید تشویق کنید
اگر کودک همیشه از موقعیت‌های آشنا استفاده کند، فرصت کشف توانایی‌های تازه را از دست می‌دهد.
به او کمک کنید فعالیت‌های جدید را امتحان کند؛ البته بدون اجبار و فشار.
برای مثال:
- شرکت در یک کلاس هنری
- یادگیری شنا با مربی مناسب
- حضور در فعالیت‌های گروهی
- یادگیری یک ساز موسیقی
- شرکت در مسابقات دوستانه
- انجام یک کاردستی جدید
اگر کودک از انجام فعالیتی می‌ترسد، آن را به مراحل کوچک‌تر تقسیم کنید.
هدف این نیست که کودک ناگهان بر ترس خود غلبه کند؛ بلکه باید قدم‌به‌قدم تجربه‌های موفقی به دست بیاورد.
چه رفتارهایی باعث کاهش اعتماد به نفس کودکان می‌شود؟
در کنار انجام راهکارهای بالا، والدین باید مراقب رفتارهایی باشند که به تدریج خودباوری کودک را کاهش می‌دهند.
🔴 مقایسه کودک با خواهر، برادر یا دوستانش
🔴 سرزنش کردن او به دلیل اشتباهات کوچک
🔴 مسخره کردن ترس‌ها و نگرانی‌هایش
🔴 تصمیم‌گیری درباره تمام مسائل زندگی او
🔴 نادیده گرفتن احساسات و نظرات کودک
🔴 داشتن انتظارات غیرواقع‌بینانه
🔴 تشویق نکردن تلاش‌های کوچک
🔴 حمایت بیش از اندازه و گرفتن فرصت تجربه از کودک
🔴 شرطی کردن محبت به موفقیت و نمره خوب
🔴 تهدید کردن کودک به ترک کردن یا دوست نداشتن او
نکته مهم: کودک باید بداند حتی وقتی اشتباه می‌کند، همچنان دوست‌داشتنی و ارزشمند است. محبت والدین نباید به موفقیت‌های او وابسته باشد.
چه زمانی برای افزایش اعتماد به نفس کودک به مشاور مراجعه کنیم؟
در شرایط زیر مشاوره می‌تواند مفید باشد:
- کودک به‌شدت از حضور در جمع اجتناب می‌کند.
- دائماً خودش را با دیگران مقایسه می‌کند.
- از انجام فعالیت‌های جدید می‌ترسد.
- مرتب خودش را ناتوان یا بی‌ارزش می‌داند.
- در برابر انتقاد واکنش عاطفی شدیدی نشان می‌دهد.
- به دلیل ترس از شکست، از تلاش کردن دست می‌کشد.
- در برقراری ارتباط با همسالان مشکل دارد.
روان‌شناس کودک می‌تواند با بررسی شرایط خانوادگی، ویژگی‌های شخصیتی و تجربه‌های کودک، علت کاهش اعتماد به نفس را شناسایی کند و راهکارهای مناسبی به والدین ارائه دهد.
سخنی با هم اندیشان
اعتماد به نفس برای کودکان بسیار ضروری است و در برابر چالش های دنیا از او محافظت می کند. کودکی که حس خوبی در مورد خود و توانمندی هایش دارد، بهتر می تواند در مقابل چالش های محیطی دوام بیاورد.
شما می توانید با راهکارهای بسیار ساده ای که در این مقاله به آن ها پرداخته شد، اعتماد به نفس را در کودک خود افزایش دهید. کودکی با اعتماد به نفس، مقدمه ای برای بزرگسالی با اعتماد به نفس است.
اگر دوست دارید اعتماد به نفس را در فرزند خود افزایش دهید و نیاز به راهنمایی و آموزش دارید، با مشاوران ما در مرکز مشاوره هم اندیشان تماس بگیرید. روانشناسان کودک باتجربه این مرکز شما را در فرزند پروری نوین یاری می کنند.
برای دریافت مشاوره تلفنی کودک، با شماره 02162999066 تماس بگیرید.
سوالات متداول
چه مواردی زمینه لازم برای رشد اعتماد به نفس کودک را فراهم می آورد؟
زمانی که امنیت روانی کودک فراهم شود و او مورد محبت و توجه کافی از سوی والدین خود قرار گیرد، زمینه برای رشد اعتماد به نفس او فراهم می شود.
آیا دادن اعتماد به نفس کاذب کار صحیحی می باشد؟
خیر؛ اینکار هیچ فایده ای برای فرزند شما ندارد. اگر کودک کار خوبی انجام داده است، باید متناسب با آن کار تحسین شود. همواره در تحسین کردن صداقت را رعایت کنید.
نظرات کاربران